ECONOMIE – Een collega econoom beweerde enkele weken geleden dat het heel normaal is dat inwoners belasting over belasting betalen. Belastingen zouden nu eenmaal onderdeel zijn van de samenleving en daar moest vooral niet te moeilijk over worden gedaan. Die opmerking bleef hangen, want wanneer wordt iets normaal omdat het al jarenlang gebeurt? Voldoende aanleiding om de rekeningen eens naast elkaar te leggen.
Wie in Purmerend ’s morgens de kraan opendraait, denkt waarschijnlijk dat hij gewoon water gebruikt. Dat is een begrijpelijke vergissing, want achter die simpele straal water gaat een complete verzameling bedrijven, overheden en belastingheffers schuil. PWN levert het drinkwater, de gemeente beheert het riool en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier zuivert het afvalwater. Allemaal hebben ze hun eigen rekening, tarief en vooral hun eigen reden waarom de inwoner opnieuw moet betalen.
Drinkwater
De drinkwaterrekening van PWN begint in 2026 met een vastrecht van € 97,12 per jaar. Daarbovenop komt € 1,98 voor iedere gebruikte kubieke meter water, oftewel duizend liter. Alsof het water daarmee nog niet voldoende is afgerekend, wordt ook belasting op leidingwater geheven. Over het drinkwater, het vastrecht en die belasting wordt vervolgens ook nog btw betaald.
Bij een jaarlijks verbruik van honderd kubieke meter komt de rekening van PWN uit op ongeveer € 343. Dat is de prijs voordat het gebruikte water via het afvoerputje de woning verlaat. Zodra dat gebeurt, begint er namelijk een nieuwe financiële ronde. Het water dat eerst als drinkwater is verkocht, verandert na gebruik in afvalwater en krijgt daarmee een geheel nieuw prijskaartje.
Gebruikersheffing
De gemeente Purmerend brengt voor het riool in 2026 een eigenarenheffing van € 268,32 per aangesloten pand in rekening. Normale huishoudens betalen geen afzonderlijke gebruikersheffing zolang het waterverbruik beneden de driehonderd kubieke meter blijft. Wie daarboven komt, krijgt opnieuw met een afzonderlijk tarief te maken. Het riool is daarmee geen onderdeel van de drinkwaterrekening, maar een volgende rekening voor hetzelfde water.
Daarmee is het afvalwater echter nog steeds niet financieel afgehandeld. Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier stuurt namelijk eveneens een aanslag voor de zuivering van datzelfde afvalwater. Een eenpersoonshuishouden betaalt daarvoor in 2026 € 89, terwijl een huishouden met twee of meer personen € 267 betaalt. Het verschil wordt niet bepaald aan de hand van het werkelijke waterverbruik, maar door één of drie zogenoemde vervuilingseenheden toe te rekenen.
Water zuivering
Naast de zuiveringsheffing betaalt ieder huishouden ook € 135,48 watersysteemheffing. Daarmee worden onder andere dijken, gemalen, sluizen en het waterpeilbeheer betaald. Een huiseigenaar krijgt daarbovenop een heffing die wordt berekend over de WOZ-waarde van de woning. Bij een woning van € 436.000 betekent dit nog eens bijna € 154 voor het waterschap.
Dan komt de meest opvallende post: de wegenheffing van het hoogheemraadschap. Ieder huishouden in het betreffende gebied betaalt daarvoor € 50,05, ongeacht of de bewoner een auto bezit. Eigenaren betalen daarnaast nog een bedrag dat afhankelijk is van de WOZ-waarde van hun woning. Bij dezelfde voorbeeldwoning komt daar nog ruim € 54 bovenop.
Motorrijtuigenbelasting
Een inwoner zonder auto betaalt dus toch mee aan wegen via de waterschap aanslag. Een inwoner mét auto betaalt vervolgens ook motorrijtuigenbelasting, die vroeger gewoon wegenbelasting werd genoemd. In die belasting zit bovendien een provinciale toeslag in de vorm van opcenten. Wie tankt, betaalt daarnaast accijns en vervolgens btw over de volledige brandstofprijs.
Ook het huishoudelijk afval krijgt zijn eigen aanslag. Een alleenstaande inwoner van Purmerend betaalt in 2026 € 312,60 afvalstoffenheffing en een meerpersoonshuishouden € 390,72. Het maakt daarbij niet uit hoeveel afval iemand werkelijk aanbiedt, want Purmerend werkt met vaste bedragen per huishouden. Wie zorgvuldig afval voorkomt, betaalt dus hetzelfde tarief als de buurman die iedere gelegenheid aangrijpt om zijn container tot de rand te vullen.
Rioolheffing
Voor huiseigenaren komt daar de onroerendezaakbelasting bij. In Purmerend bedraagt het tarief voor woningen in 2026 0,0824 procent van de WOZ-waarde. Bij een woning van € 436.000 is dat ongeveer € 359 per jaar. Samen met de rioolheffing, afvalstoffenheffing en waterschap belastingen kan een meerpersoonshuishouden met een eigen woning daardoor al rond de € 1.679 per jaar kwijt zijn.
De drinkwaterrekening komt daar vervolgens nog bovenop. Bij een verbruik van honderd kubieke meter betaalt hetzelfde huishouden in totaal ongeveer € 1.167 aan drinkwater, vastrecht, riool, zuivering en waterbeheer. Slechts € 198 daarvan is de prijs van het werkelijk geleverde drinkwater. Van iedere euro aan water gerelateerde kosten gaat in dit voorbeeld dus ongeveer 17 cent naar het water zelf.
Compleet systeem
De overige 83 cent bestaat niet uitsluitend uit belasting. Daaronder vallen ook vastrecht en betalingen voor riolering, zuivering, dijken, gemalen en ander waterbeheer. Toch laat de berekening zien hoe misleidend de kale prijs per liter kan zijn. Het water zelf is goedkoop, maar het complete systeem eromheen kost een veelvoud.
Geen van deze instanties doet op papier precies hetzelfde. PWN levert water, de gemeente voert het af, het waterschap zuivert het en houdt de voeten van de inwoners droog. Juridisch zijn het allemaal keurig gescheiden taken en afzonderlijke heffingen. Voor de inwoner komen de aanslagen echter uit één en dezelfde portemonnee.
Misschien had de collega gelijk dat belasting over belasting in Nederland heel normaal is geworden. Maar normaal betekent nog niet automatisch duidelijk, redelijk of wenselijk. Overheden leggen steeds afzonderlijk uit waarom hun eigen heffing noodzakelijk is, terwijl bijna niemand laat zien wat het huishouden in totaal betaalt. Tot die tijd blijft het systeem vooral waterdicht voor de belastingheffer.
Hoe kijkt u hier tegenaan?
Heeft u vragen of een andere visie op dit onderwerp? Laat een reactie achter.
