COLUMN – John Lanting had er nog een puntje aan kunnen zuigen. De man van het ‘Theater van de Lach. bouwde hele avonden rond deuren die openvlogen, deuren die dichtklapten, mensen die elkaar verkeerd begrepen en types die op het verkeerde moment de verkeerde kamer binnenliepen. Nou, donderdagavond 7 mei kreeg Purmerend zijn eigen uitvoering.
Want waar Lanting van een klucht nog vakwerk maakte, maakte de gemeenteraad van Purmerend van de democratie een Arena waardige repetitie zonder leeuwen. Na verkenners, informateurs, gesprekken, verslagen, adviezen en politieke hink-stap-sprongen bleek de uitkomst ongeveer dit: niemand wil met niemand, behalve als niemand eerst toegeeft dat iemand anders begonnen is.
Dan ben je dus niet bezig met besturen. Dan ben je bezig met kleuterpolitiek in een driedelige, ruim zittende incontinentieluier.
Amateurtoneel
De kiezer had gesproken. Dat is in een democratie doorgaans het moment waarop politici even rechtop gaan zitten, een slok water nemen en zeggen: goed, nu moeten wij aan het werk. Maar in Purmerend leek het meer op een verjaardag waar de familie al ruzie heeft voordat de bitterballen op tafel stonden. De een sloeg de deur nog harder dicht dan de ander. De ander keek beledigd omdat de eerste deur al dichtzat. En ondertussen zat de inwoner thuis denkend, ‘mensen, ik heb gestemd, geen kaartje gekocht voor amateurtoneel.’
Alsof het allemaal nog niet kinderachtiger kon, werd ook het zogenaamde taalgebruik erbij gesleept. Een woordje hier, een toon daar, een zinnetje dat zogenaamd niet door de beugel kon. En hup: daar had men weer een excuus om een jonge frisse fractievoorzitter in de rede te vallen. Niet één keer. Niet twee keer. Maar acht keer. En dat in een bijdrage die schoon aan de haak nog geen drie minuten duurde.
Schoolpleinpolitie
Dan vraag je je toch af: zijn we hier bezig met een raadsvergadering of met een wedstrijdje schoolpleinpolitie? Want als je in drie minuten acht keer moet ingrijpen omdat iemand je politieke smaakpapillen niet streelt, dan gaat het allang niet meer over fatsoenlijk taalgebruik. Dan gaat het over macht, irritatie en het bewust verstoren van een ander zijn betoog.
En eerlijk is eerlijk: wie zo paniekerig reageert op woorden, verraadt vooral dat hij weinig antwoord heeft op de inhoud. Wie bij elk woordje naar de bel grijpt, moet niet in de raad gaan zitten maar conducteur worden.
Wat de betrokken politici bovendien vergeten, is dat hun gedrag uitstraalt op de gemeenschap. Als volksvertegenwoordigers elkaar publiekelijk behandelen alsof ze op een oververhitte buurtbarbecue staan, moet je niet raar opkijken als de toon buiten het stadhuis ook verhardt. Dus niet mopperen als Ome Piet straks zijn buurman achterna zit met een oud stokbrood omdat die de kliko drie centimeter verkeerd heeft teruggezet. Het voorbeeld begint bovenaan. En donderdagavond was dat voorbeeld ronduit beroerd.
Menselijkheid
Het pijnlijke is dat dit niet zomaar een politieke avond was. Dit was drie dagen na 4 mei. Drie dagen nadat burgemeester Ellen van Selm bij de herdenking sprak over herinneren, begrijpen, moed, menselijkheid en de vraag wat wij zelf zouden doen als het erop aankomt. Grote woorden, terechte woorden, woorden waar een stad even stil van mag worden. En dan, hoppa, drie dagen later: bekvechten in de raadzaal.
En ach, die arme Ellen van Selm. Die zat beteuterd van links naar rechts te kijken alsof zij water zag branden. Alsof ze dacht, ‘ik vroeg om verdraagzaamheid, niet om een live-uitvoering van bestuurlijk haantjesgedrag met interruptiemicrofoons.’
Dan denk ik als simpele timmerman: jongens, meisjes, dames, heren, fractievoorzitters en overige beroepsverontwaardigden hebben jullie geluisterd, of stonden jullie alleen netjes te kijken omdat er publiek bij was?
Waxinelichtje
Verdraagzaamheid is niet iets voor op 4 mei tussen acht uur en kwart over acht. Verdraagzaamheid is geen waxinelichtje dat je na de ceremonie uitblaast. Verdraagzaamheid begint juist op het moment dat je tegenover iemand zit die je liever achter het behang plakt. Dáár wordt het volwassen. Dáár wordt politiek bestuur.
Maar nee hoor. In Purmerend lijkt de verkiezingsuitslag inmiddels een soort hinderlijk foldertje geworden. Leuk voor de campagne, handig voor de foto, maar zodra de stoelen verdeeld moeten worden, gaat die folder richting oud papier of zelfs de versnipperaar.
Het wordt tijd dat sommige partijen hun verlies accepteren en ruim baan maken voor de vernieuwing waar de kiezers voor gekozen hebben. Purmerend is de huidige coalitie meer dan zat. Dat is geen ingewikkelde politicologische analyse, dat is gewoon wat er gebeurt als inwoners hun rode potlood gebruiken om te zeggen: beste mensen, bedankt voor bewezen diensten, maar nu graag iets anders. Wie dat signaal vervolgens wegwuift omdat de uitslag niet lekker in het eigen straatje past, heeft niet alleen moeite met formeren, maar ook met luisteren.
Verantwoordelijkheid
En ja, ik zeg het maar gewoon: vooral de linkse partijen hebben hier een zware verantwoordelijkheid. Wie de mond vol heeft van verbinding, inclusie, samenleving, bruggen bouwen en luisteren naar elkaar, moet niet bij de eerste serieuze onderhandeling de ophaalbrug omhoogtrekken en kokende pek over de rand gooien. Dan ben je niet inclusief. Dan ben je gewoon kieskeurig met wie je vader en moedertje wilt spelen.
Natuurlijk, samenwerken is lastig. Politiek is geen theekransje. Er zitten ego’s, botsende programma’s en oude zeerplekken aan tafel. Maar daar worden raadsleden niet voor gekozen om vervolgens verongelijkt te roepen dat het moeilijk is. Ze worden gekozen om door die moeilijkheid heen te werken. Niet om met gevouwen armen te wachten tot de ander kruipend excuses komt brengen.
Het Theater van de Lach werkte omdat iedereen precies wist wanneer hij moest binnenkomen, struikelen, draaien, liegen, herstellen en weer doorgaan. Timing, discipline, vakmanschap. In de Purmerendse raad zagen we vooral deuren. Veel deuren, dichtgesmeten worden. En achter elke deur stond weer iemand met een motie, een gekrenkt gevoel of een principieel bezwaar op kippenpootjes.
Fatsoen
Purmerend heeft woningen nodig, veiligheid, bereikbare zorg, fatsoenlijke voorzieningen, een stevig financieel verhaal en bestuurders die snappen dat de gemeente geen speeltuin is voor partijpolitieke gevoeligheden. De inwoner wil geen coalitieformatie die ruikt naar een slechte familiesoap. Die wil dat de vuilnis wordt opgehaald, de straat veilig is, de stad betaalbaar blijft en dat er mensen in het stadhuis zitten die zich gedragen alsof ze de uitslag van de verkiezingen serieus nemen.
Daarom mijn advies aan de raad: kijk nog eens naar John Lanting. Niet om de klucht na te doen, want dat lukt jullie aardig. Maar om te leren dat zelfs chaos vakmanschap nodig heeft.
De aanwezige raadsleden moeten zich diep schamen voor deze vertoning. Niet een beetje ongemakkelijk schuiven op hun stoel, niet binnenskamers mompelen dat het “allemaal genuanceerder lag”, maar gewoon: schamen. Diep. Want wie namens de kiezer in de raad zit, heeft niet het recht om van een democratisch mandaat een avondje politiek moddergooien te maken.
Hoofdrol
Want democratie is geen theaterstuk waarin de partijen de hoofdrol spelen. De hoofdrol is voor de kiezer. En die zat donderdagavond niet te lachen. Die zat zich kapot te ergeren.
Reageren? Vul de onderstaande bon in. Uw identiteit blijft bij ons en is gewaarborgd.
