COLUMN – Nederland is in rep en roer. Premier Rob Jetten heeft AI gebruikt.
Geen kerncentrale opgeblazen, geen staatsgeheim verkocht en voor zover wij weten, ook niemand met een dienstauto van de weg gereden. Nee, hij heeft kunstmatige intelligentie gebruikt om teksten te helpen schrijven. En daar vinden we met z’n allen natuurlijk onmiddellijk weer wat van. Vooral mensen die waarschijnlijk vanmorgen hun telefoon gebruikten om te kijken hoe laat het was.
En het wordt nog mooier. Om erachter te komen dat Jetten AI gebruikte bij het schrijven van teksten, was kennelijk óók AI nodig. Of denkt u werkelijk dat journalisten en onderzoekers jarenlang met in zand geslepen vergrootglazen, woordenboeken en stapels papier gespeurd hebben tot iemand plotseling riep: “Verdorie, volgens mij heeft Rob een computer gebruikt, ik weet alleen nog niet welk merk”? Nee hoor. Moderne techniek werd ingezet om het gebruik van moderne techniek te ontdekken. En vervolgens ontstond er ophef over moderne techniek. Dit kan toch geen mens bedenken of verzinnen.
Ik stel daarom voor onmiddellijk in te grijpen. Jetten moet op cursus. Geen cursus AI, want daar begint alle ellende kennelijk mee. Een cursus spijkerschrift. Gewoon drie jaar lang leren hoe je met hamer en beitel je eigen naam in een stenen tablet slaat. De cursus betalen we uiteraard van belastinggeld, want als we vooruitgang gaan bestrijden, moeten we het wel professioneel aanpakken.
Na ongeveer drie jaar verschijnt dan het eerste resultaat. ‘Robbie’, vier kilo steen, twee afgeslagen hoekjes en een lichte peesontsteking. Daarna kunnen we voorzichtig beginnen aan de ministerraad. Een wetsvoorstel duurt vermoedelijk een jaar of twaalf, een antwoord op een Kamervraag zo’n acht jaar en voor een e-mail aan Brussel reserveren we gemakshalve de rest van zijn ambtsperiode.
We moeten ook weer investeren in transport. Zo’n stenen tablet past tenslotte niet als bijlage bij een e-mail. Daar hebben we een behoorlijk vrachtwagen met houten wielen voor nodig. Liefst eentje op rode diesel, wat inmiddels verboden was. Want we zijn inmiddels zo ver terug in de ontwikkeling dat duurzaamheid natuurlijk ook verdacht begint te worden. Veertig ton stenen beleidsstukken richting Tweede Kamer. Kijk, dát is pas betrouwbare overheidscommunicatie.
Een vergunning voor het boren naar gas wordt vervolgens helemaal interessant. Tegen de tijd dat de aanvraag is uitgehakt, gecontroleerd, op een vrachtwagen geladen en bij het juiste ministerie is aangekomen, zijn we drie kabinetten verder. Dan blijkt het beleid inmiddels vier keer veranderd en kan de achterkant van het tablet opnieuw worden gebruikt. “Met enige jaren opgerekt” vertaalt Houtje voortaan dan ook als: nooit meer over lullen.
Het echte probleem is natuurlijk niet AI, maar wel het gebruik daarvan. Het echte probleem is dat een behoorlijk deel van Nederland bij iedere nieuwe ontwikkeling eerst roept dat het verschrikkelijk is en pas daarna gaat kijken wat het eigenlijk doet. De no-sayers op geitenwollen sokken hebben internet overleefd, de mobiele telefoon ternauwernood geaccepteerd en staan nu met een houten bordje ingekleurd met schoolkrijt langs de digitale snelweg te eisen dat iedereen weer achteruit gaat rijden. Terwijl ze wel zo wijs zijn daar niet op te gaan zitten met vrienden en kennissen van de plaatselijk carnavalvereniging.
Wanneer heeft u voor het laatst tachtig telefoonnummers uit uw hoofd geleerd? Wanneer rekende u de kassabon van de supermarkt nog volledig uit het hoofd na? Wanneer bracht u voor het laatst een fotorolletje weg en wachtte vervolgens een week om te ontdekken dat u uw duim voor de lens had gehouden of vergeten was het lansdopje te verwijderen? We gebruiken rekenmachines, navigatie, spellingscontrole, zoekmachines, smartphones en automatische vertalingen. Maar zodra een premier AI gebruikt, doen we ineens alsof de beschaving ten einde komt. Het heeft ons leven veel eenvoudiger gemaakt en liters brandstof bespaard op weg naar Oma die drie blokken erop woont.
Jetten heeft zich blijkbaar verdiept in een nieuw stuk gereedschap. En dat is heel mooi en prijzenswaardig. Dat verwacht Houtje eigenlijk van een premier. Ik heb liever een minister-president die alles weet wat AI kan, waar de risico’s zitten en hoe je het kunt gebruiken, dan eentje die in 2030 trots vertelt dat hij eindelijk heeft ontdekt waar de aan-knop zit. Bestuurders horen niet achter de samenleving aan te sjokken. Ze moeten minstens proberen te begrijpen waar die samenleving naartoe gaat.
Betekent dat dat Houtje alles prachtig vindt wat AI produceert? Natuurlijk niet. Als Jetten AI een persoonlijke boodschap laat schrijven over verdriet, oorlog of een herdenking, mag daar best een discussie in zijn eigen familiekring over ontstaan. Juist bij zulke berichten doet authenticiteit ertoe. En als een computer onzin produceert en Jetten zet zijn naam eronder, dan is het nog steeds zijn onzin. AI neemt geen verantwoordelijkheid over. Dat blijft duidelijk bij degene die op de juiste knop drukt.
Maar dat is iets anders dan doen alsof het gebruik ervan op zichzelf fout is. Een timmerman die een elektrische zaag gebruikt, heeft zijn vak niet opgegeven. Een fotograaf met autofocus is geen bedrieger. Een journalist met spellingscontrole heeft zijn diploma niet ingeleverd. Gereedschap verandert. De verantwoordelijkheid niet. Dat onderscheid schijnt alleen nogal ingewikkeld te zijn zodra er ergens de letters A en I op worden geplakt.
En dan nog iets voor iedereen die inmiddels maandenlang boos is omdat Rob Jetten premier is. Nederland koos op 29 oktober 2025 een Tweede Kamer. Daarna gingen partijen onderhandelen, kwamen D66, VVD en CDA tot afspraken en stond er uiteindelijk een kabinet met Jetten als minister-president. U hoeft hem niet aardig te vinden. U hoeft niet op zijn partij te stemmen. U mag zelfs iedere dag roepen dat hij er niets van bakt. Dat heet namelijk óók democratie, en dan niet geschreven met potlood op een zacht papiertje.
Democratie betekent niet dat de uitslag alleen geldig is wanneer uw eigen tafeltennisclubje wint. De een onderhandelt nu eenmaal net iets slimmer dan de ander. Wie daar moeite mee heeft, krijgt vanzelf weer een stembiljet. Dat is al eeuwen zo. Tot die tijd hebben we een regering, een parlement en gelukkig nog geen Nationaal Instituut voor Verplicht Uitbeitelen van Overheidsstukken.
Dus laat Jetten die AI vooral gebruiken daar waar nodig en gewenst. Laat hem controleren wat eruit komt. Laat journalisten controleren wat híj ermee doet. En laat de Kamer hem afrekenen wanneer er onzin uitkomt. Dat lijkt mij een stuk verstandiger dan iedere technologische ontwikkeling behandelen alsof de duivel persoonlijk een ChatGPT-account heeft geopend.
En mocht Nederland toch besluiten dat de hamer en beitel betrouwbaarder zijn? Dan hebben we alvast één tekst voor uw eerste stenen tablet: “GA EENS MET JE TIJD MEE.” Mag ook in kleine letters.
Houtje heeft zijn menig gegeven. Wat is die van u…
