PURMEREND – Sommige bestuurders verdwijnen geruisloos uit het collectieve geheugen zodra zij hun ambtsketen afleggen.
Hun naam verdwijnt langzaam uit gesprekken, fotoalbums en politieke herinneringen. Maar bij Theun van Dam gebeurde het tegenovergestelde. Meer dan twintig jaar na zijn vertrek wordt hij door veel Purmerenders nog altijd genoemd als misschien wel de beste burgemeester die de stad ooit heeft gehad.
Dat zegt iets. Want Purmerend heeft in haar geschiedenis verschillende markante bestuurders gekend. Van de oude marktstadbestuurders uit de vorige eeuw tot de moderne bestuurders van de groeistad die Purmerend uiteindelijk werd. Toch blijft de naam Van Dam opvallend vaak terugkomen wanneer inwoners praten over vertrouwen, menselijkheid en bestuurlijke rust.
Marktstadbestuurder
Om te begrijpen waarom, moet we terug naar het Purmerend van de jaren tachtig. De stad was volop in verandering. Waar Purmerend vroeger vooral bekend stond als rustige marktstad tussen de polders, begon de groei vanuit Amsterdam steeds zichtbaarder te worden. Nieuwe woonwijken schoten uit de grond. De bevolking groeide hard. Purmerend veranderde langzaam van streekstad naar een serieuze forensenstad binnen de regio Waterland.
In die periode trad Van Dam aan als burgemeester. Hij kwam niet uit een wereld van grote politieke show of Haagse bravoure. Geboren in Amsterdam en politiek gevormd in Zaanstad, had hij al een flinke bestuurlijke carrière achter de rug voordat hij in 1988 burgemeester van Purmerend werd. Hij kende het openbaar bestuur van binnen en van buiten. Maar belangrijker nog: hij begreep mensen.
En precies dat maakte hem anders. Van Dam had iets wat tegenwoordig zeldzaam lijkt te zijn geworden in de politiek: natuurlijke autoriteit. Geen gemaakte hardheid. Geen ingestudeerde mediataal. Geen opgeblazen bestuursstijl. Wie door hem werd ontboden op het stadhuis, voelde vrijwel direct dat hier iemand zat die wist waar hij over sprak.
Maar tegelijkertijd hing er nooit een dreigende sfeer. Mensen beschrijven hem nog altijd als vriendelijk, rustig en benaderbaar. Toch wist iedereen precies wie de leiding had. Dat is een vorm van gezag die je niet kunt aanleren. Het zit in houding, stemgebruik en uitstraling. Van Dam hoefde zijn positie niet voortdurend te benadrukken. Zijn aanwezigheid deed het werk al.
Van Dammen
In Purmerend ontstond zelfs een soort werkwoord rondom zijn manier van optreden. Mensen spraken soms lachend over “even van Dammen”. Daarmee bedoelden zij het oplossen van problemen op een rustige, menselijke en praktische manier. Zonder geschreeuw. Zonder politieke toneelstukken. Gewoon duidelijk, eerlijk en met verstand van zaken.
Humor speelde daarbij een grote rol. Van Dam beschikte over een droge vorm van humor die precies op het juiste moment kon binnenkomen. Tijdens vergaderingen of officiële bijeenkomsten wist hij spanning regelmatig met één opmerking weg te nemen. Niet om mensen te kleineren, maar juist om de verhoudingen weer normaal te maken.
Dat menselijke aspect is veel inwoners altijd bijgebleven. Onder zijn bestuur groeide Purmerend verder door. Wijken als Weidevenne kwamen in ontwikkeling. Verkeersdrukte nam toe. Discussies over woningbouw, bereikbaarheid en stadsontwikkeling werden steeds groter. Ook de stadsverwarming begon in die jaren een prominentere rol te spelen in de toekomstvisie van de stad.
Purmerend stond voor ingewikkelde keuzes. Hoe behoud je het karakter van een stad terwijl die tegelijkertijd explodeert in inwonersaantal? Hoe zorg je ervoor dat nieuwe bewoners zich thuis voelen zonder dat oudere wijken hun identiteit verliezen? Hoe bestuur je een stad die steeds groter, drukker en complexer wordt? Van Dam leek goed te begrijpen dat groei niet alleen draait om stenen, asfalt en begrotingen.
De video bekijken? Klik even op het driehoekje.
Theun van Dam in Het Stadsgesprek.
Een stad draait uiteindelijk om mensen. Dat klinkt eenvoudig, maar juist daarin onderscheiden sommige bestuurders zich van anderen. Veel moderne politiek raakt verstrikt in rapporten, procedures, modellen en communicatieadviseurs. Van Dam wist dat bewoners vooral behoefte hebben aan duidelijkheid, herkenbaarheid en vertrouwen. Hij was zichtbaar in de stad.
Niet alleen bij feestelijke openingen of officiële gelegenheden, maar juist ook wanneer er problemen waren. Ondernemers, verenigingen en bewoners voelden vaak dat zij gehoord werden, zelfs wanneer niet iedereen zijn zin kreeg. Dat verschil is belangrijk. Mensen accepteren moeilijke besluiten sneller wanneer zij het gevoel hebben dat er werkelijk naar hen geluisterd wordt.
Misschien verklaart dat ook waarom zoveel oudere Purmerenders met warmte over hem blijven praten. Tegenwoordig klinkt regelmatig kritiek dat de afstand tussen inwoners en bestuur groter is geworden. Gemeenten zijn professioneler, juridischer en zakelijker geworden. Bestuurders wisselen sneller. Communicatie verloopt via loketten, websites en woordvoerders. Juist daardoor groeit achteraf de waardering voor bestuurders die nog zichtbaar tussen de inwoners stonden. Van Dam hoorde bij die generatie.
Een burgemeester die niet voortdurend bezig leek met beeldvorming of politieke profilering, maar simpelweg probeerde zijn stad goed te besturen. Natuurlijk was ook zijn periode niet perfect. Iedere bestuurder maakt fouten en ieder tijdperk kent discussies. Maar wanneer mensen tientallen jaren later nog steeds met respect over iemand spreken, zegt dat meestal meer dan politieke analyses ooit kunnen doen.
Terugverlangen
Purmerend veranderde enorm sinds zijn vertrek. De stad groeide verder. De bestuurscultuur veranderde. Dossiers werden groter en ingewikkelder. Maar juist in die verandering lijkt de herinnering aan Van Dam alleen maar sterker geworden. Misschien omdat veel inwoners terugverlangen naar een vorm van bestuur die rustiger, menselijker en herkenbaarder aanvoelde.
Een burgemeester met visie, humor en begrip. En vooral een burgemeester die Purmerend niet alleen bestuurde, maar ook werkelijk leek te begrijpen.
Reageren? Vul de onderstaande bon in. Uw identiteit blijft bij ons en is gewaarborgd.
